Hucre solunumu

20/9/2008

Solunum olayları ile elde edilen enerji,hücrede ATP’nin yüksek enerjili baÄŸlarının oluÅŸturulmasında kullanılır.Hücrede gerçekleÅŸen bu olaya Hücre solunumu denir. Hücrenin kendisinin , kan yada diÄŸer vücut sıvılarının aracılığı ile yaptığı gaz alışveriÅŸine iç solunum denir.Ä°ç solunumda oksijen kandan hücreye karbondioksit ve su hücreden kana difüzyonla geçer. Kan dolaşım hızı,açığa çıkan CO2 miktarı ve kullanılan O2 miktarı yapılan faaliyetlerle doÄŸru orantılı olarak artar.Canlılarda organizasyon düzeyi arttıkça O2 kullanımı da artar.  Canlılarda oksijen alabilmek için akciÄŸer, solungaç ve trake gibi yardımcı organlar geliÅŸmiÅŸtir.Solunum organları ile yapılan gaz alışveriÅŸine dış solunum denir.Bur dada difüzyon olayı etkilidir. 1.Bir hücrelilerde Solunum : Paramesyum ,amip gibi bir hücreli canlılar ,yaÅŸadığı ortamla doÄŸrudan temas halindedirler.Gaz deÄŸiÅŸimi difüzyon ile olur. 2.Bitkilerde Solunum : Bitkilerde geliÅŸmiÅŸ yapılı hayvanlardaki gibi bir solunum sistemi yoktur. Gaz alış veriÅŸi;yaprak,gövde ve kökte difüzyon ile olmaktadır.Yapraklarda ve genç bitki köklerinde gaz alışveriÅŸi gözenekler (Stoma) aracılığı ile difüzyon ile gerçekleÅŸir. Oksijenin bir kısmı odun borularındaki suda eriyerek hücrelere taşınır. Bitkinin dokularındaki karbondioksit konsantrasyonu havadakinden fazla olduÄŸu için bu gaz dokulardan difüzyon ile havaya geçer.Fotosentez sırasında CO2 alıp O2 verir.Gündüzleri solunum ve fotosentez olayları birlikte cereyan ederken üretilen oksijen karbondioksit den daha fazladır. Yaşıl bitki gövdelerinde ise,gaz alışveriÅŸini kovucuklar(Lentisel) yapar. Kovucuklarda alınan oksijen,diÄŸer hücrelere geçerek gerekli bölgelere iletilir. Genç bitki köklerinde epidermis hücrelerinden oksijen alınır ve karbondioksit verilir. 3.Omurgasızlarda Solunum : Omurgasız canlılarda hemoglobin kan plazmasında bulunur ve oksijen depolar.Çünkü omurgasızlarda alyuvar bulunmaz. Süngerlerde ve sölenterler den hidrada sudaki erimiÅŸ oksijen vücut yüzeyinden difüzyon ile alınır.Planarya ve toprak solucanında deri solunumu yapılır. Böçeklerde,trake solunumu görülür.Bu solunumda oksijen hücrelere kadar trake denilen boru sitemi ile taşınır.Böceklerin karın halkalarının alt tarafında stigma denilen küçük açıklıklar vardır.Böceklerin vücutlarını gevÅŸeterek aldığı hava stigmadan içeri girer.Trake boruları vücudu bir aÄŸ gibi sarar ve içi sıvı dolu olan trakeol ile sonlanır. Havanın dar borucuklarda difüzyonu çok az olacağından,böceklerin belirli bir vücut büyüklüÄŸünün üstüne çıkması olanaksızdır.Böceklerde oksijen hücrelere doÄŸrudan taşındığından solunum dolaşımla doÄŸrudan iÄŸlisi yoktur. NOT:Böceklerde O2 ve CO2 taşıyan solunum pigmenti yoktur.Bu nedenle böceklerde kan dolaşımı ile oksijen taşınmaz.Dolayısı ile kılcal damarları yoktur.   Akreplerde ve örümceklerde kitapsı akciÄŸer solunumu görülür.Bu solunum organında,karnın ön duvarı içeri doÄŸru çökerek bir cep meydana getirir. Bu cep stigma ile dışarı açılır.Bu cebin iç duvarı bir kitabın yaprakları gibi katlanarak lameller meydana getirir.Stigma bir hava odasına açılır.Stigmadan giren hava bu odadan lamellere geçer.Lamellerin içi kan boÅŸlukları ile doludur ve lamel yüzeyinden gaz alışveriÅŸi yapılır.   Solunum pigmentleri : Böceklerin dışında ,dolaşım sistemi bulunan bütün canlılarda oksijen ve karbondioksit kanla taşınır. Solunum pigmentleri,kana yüksek oranda oksijen ve karbondioksit taşıma kapasitesi saÄŸlar.En Belirgin solunum pigmenti Hemoglobindir.Hemoglobin tüm omurgalılarda alyuvarlarda bulunur ve bir alyuvar 280 milyon hemoglobin molekülü taşıyabilir.Hemoglobin omurgasızlarda kan plazmasında bulunur. Hemoglobin,hem denilen demirli bir porfirin halkası ve bir çeÅŸit protein olan globulin molekülü yapısındadır. Oksijen basıncının azlığında oksijenden kolayca koparlar.Pigmentlerin oksijen ile birleÅŸme derecesi kandaki O2 basıncına baÄŸlıdır.

0 yorum yazılmıştır.